Nationale natuur en Mileudag: ergens aan het wandelpad in de tuin van Kasteel Groeneveld, op een heuvel, staat een blok water op een zuil van zand. Het water gevangen door glas waarin woorden staan gegraveerd die te maken hebben met waterbeheersing. Van de heuvel afkijkend, zie je op het water een blauw rooster drijven. Een van de roostervakken is leeg, het water is daar weg: een blok water uit de vijver is het blok waarbij men staat te kijken. Op het internet waterbeheersing in een wissselende constellatie van beelden en geluiden. In de Huis aan Huis bladen van de regio, in een advertentie het verzoek beelden en verhalen over water in te sturen.

ongevraagd voorstel voor de Gemeente Almere
In een nieuwe wijk voor Almere worden alvast openbare tuinen aangelegd. Hierop inspelend is -ongevraagd- het voorstel PALIMPSEST 'stepping stone' ingediend. Immers het eerdere onderzoek Locatie 1, in het kader van het project Metaforen van Tijd en Ruimte van de Stichting Bruggelings leidde tot de stelling dat het de moeite waard zou zijn in het landschap zelf een model te realiseren waar 'horizontale' en 'verticale' beleving met elkaar in optimaal verband gebracht zouden worden. Horizontale beleving zijnde de beleving van ruimte, verticale die van reflectie, eigenlijk ook te zien als twee perspectieven.
Het nieuwe land kan gezien worden als een economisch matrix gelegd over een natuurlijk matrix, met als buffer een kleisediment van eeuwen. Graag wil PALIMPSEST 'stepping stone' een ontmoeting tussen deze twee matrices arrangeren. De economische matrix staat dan model voor het buitenperspectief, de natuurlijke matrix voor het binnenperspectief. de ontmoeting is helder gestructureerd en toch …. blijven de geesten gescheiden?

opdracht: Herinrichting DLG, met de steun van het Waterschap Hunze en Aa’s en de Mondriaan Stichting
eigenaar: Waterschap Hunze en Aa's

Een portret van het nu vrijwel verdwenen hoogveen, daar waar tot ongeveer 1920 de Roswinkeler schans was gelegen. Ten tijde van de aanleg van deze schans was er sprake van bedreiging door een vijand. De vijand is er niet meer, wel is er een slachtoffer na het afgraven van het veen: water.
Nu de spons van het hoogveen er niet meer is, en de landbouw het waterpeil afdwingt, is de waterkwaliteit in het gebied enorm teruggelopen, is water vrijwel onzichtbaar geworden. In het plan 'Was getekend, de Runde' wordt een waterloop voorgesteld waarin gebiedseigen water een bedding volgt op basis van verdwenen en nog levende verhalen en verlangens. Het Fort voor het Water nodigt deze nieuwe waterloop uit, koestert, en voedt. Het Fort is een plaats waar feesten gegeven kunnen worden, theater gespeeld, performances gehouden: alles midden in een hoopvol landschap.

i.s.m. Maarten van Wesemael
opdracht: Gemeente Pijnacker

Naast het openbare groen is er het privé-groen. Aansluitend op het plan Zonering is het idee geformuleerd tuinrecepten aan te bieden aan de nieuwe bewoners. Deze 'recepten' zijn gebaseerd zijn op de landschapstypen KWELDER, POLDER, STAD, PARK.. Het plan is uitgewerkt in een folder in samenwerking met de projectontwikkelaar, de landschapsarchitecten, lokale hoveniers en tuincentra. Een folder wordt nieuwe bewoners gegeven bij tekenen van het huur- of koopcontract.
Regelmatig worden er lezingen gegeven op een tuincentrum in de wijk door de kunstenaars zolang als de wijk in aanleg is.

i.s.m. Maarten van Wesemael
De Olmenhorst, Lisserbroek, manifestatie: Transformaties
Project georganiseerd door de Stichting Gemengd Bedrijf.
publicatie: catalogus

In het open land aan de rand van de boomgaarden van de Olmenhorst vlak bij Schiphol, staat een schuurtje. Een schuurtje net als de eerste werkplaats waarin Anthony Fokker zijn vliegtuigen bouwde. Op het schuurtje de namen van de continenten. In het schuurtje wit zand op de vloer, een lange bank, vliegers tegen de muur, een monitor met vertrektijden (jaartallen) en bestemmingen (gebieden waar vogels uitgestorven zijn in het jaar van de vertrektijd). Op de ramen transparante beelden van de transformatie van het landschap van de Haarlemmermeer en gegevens over de veranderingen in de vogelstand in dit gebied. De bezoekers worden uitgenodigd een vlieger te kiezen en er buiten mee te genieten van de lucht

kleurkopieën, rug aan rug twee katernen in Thais papier gebonden
Oplage: 14 (70x170x7mm)

De Woodland Park Zoo in Seattle is beroemd om de manier waarop zij de dieren tonen in een zo natuurlijk mogelijke habitat. De zoetwater-otter is een ongelooflijke zwemmer. Zichtbaar door een groot venster zwemmen ze de beek op en neer: een keerpunt zichtbaar, het andere in 'privé-water', buiten beeld van de bezoekers. De rug aan rug binding van dit dubbelboek maakt doorbladerend eindeloos tonen van de zichtbare draai mogelijk.

z/w laserkopieën, Japanse binding, omslag in twee kleuren linnen, cassette zwart linnen
Oplage: 7 (220x300x20mm)

De foto's in dit boek zijn gemaakt in een reeds onttakeld landschap. De kassen en weides zijn gesloopt. Het gebied lag te wachten op de nieuw te bouwen woonwijk. De eerste twee 'hoofdstukken' in dit boek zijn gewijd aan op deze plaats verdwenen landschappen, de volgende twee aan de landschappen die komen. Deze vier landschappen worden opgeroepen in woorden zonder syntaxis.

kleurkopieën en kalligrafie op Ingres papier, als een notarieel contract gebonden
Oplage: 7 (115x310x4mm)

Wanneer men het zegel verbreekt, wordt aangenomen dat het contract is getekend. In het contract staan beelden van de bodem van het regenwoud (Hoh, WA, USA), naast kopieen van afdrukken van verbrande boomstronken. Woorden brengen je van de ene pagina, naar het volgende er aan gerelateerde concept.

Galerie Hof 88, Almelo
Geluiden die geassocieerd kunnen worden met verre streken; auto’s op snelwegen, godsdienstige bijeenkomsten. Een met een gordijn afgesloten kamer wordt geflankeerd door twee werken met als thema ‘je verdwaald voelen’. Bij binnengaan van de kamer ziet men grote projecties van viaducten en tunnels, gefotografeerd als waren het verlaten kerken.

i.s.m. Anne Ausloos
Provinciaal Museum De Begijnhof, België
Publicatie: videotapes en CD-rom
Links een kamer met daarin een steen in een glazen bak met water: geluiden van de volzuigende steen klinken versterkt als een bizarre synthesizercompositie. Rechtsaf in de eerste zaal ‘bevroren’ beelden van ongebakken stenen die op verschillende momenten in het oplossingsproces uit het water zijn genomen, gedroogd en gestookt. In de tweede zaal glazen platen foto’s van een in water oplossende bol klei op de grond, in lijn met een glazen bak gevuld met water. waarin een bol klei is opgelost. In de derde zaal klinken geluiden die bij nadere beschouwing synchroon lopen met de videobeelden die worden getoond op de vier monitoren. Beelden van het proces waarin een bol oplost in water. De monitoren maken deel uit van een elliptische baan van bollen in de ruimte. Zie ook SUSPENSIE 98.

1998
opdracht Gemeente Pijnacker

De Watermachine is een voorstel om natuurlijke waterzuivering zichtbaar en hoorbaar te maken. Een belangrijke ecologische kwaliteit van de wijk is besloten in de kringloop van het oppervlaktewater. Het water wordt op natuurlijke wijze gezuiverd (helofytenfilter).
In de watermachine wordt een ontmoetingspunt gemaakt op een plein bij de ingang van het park waar het relatief vuile water, het schone ontmoet. Zo kan het de bezoeker opvallen dat de plantengroei in het ‘vuile’ water totaal verschilt van die in het ‘schone’ water. Het water wordt op het plein door een bedding van zwarte en witte stenen geleid, waardoor een zacht geruis altijd hoorbaar is dat aansluit bij een door de landschapsarchitecten ontwikkelde ‘ratelroute’. In de stenen staan woorden gekapt die betrekking hebben op het omringende landschap. Verticale palen met lampen die op zonne-energie branden, markeren het plein (=de park-ingang).

i.s.m. Anne Ausloos
De Watertoren, Vlissingen,
Publicatie: 4 video’s en CD-rom,

“Materie
De laatste twee verdiepingen zijn voor Anne Ausloos, Jeroen van Westen en hun project ‘Suspensie’. Eerst zie ik een op workmates geplaatste bak water waarin een bol klei ligt. Twee monitoren tonen in beeld en geluid het verhaal van zo’n bol. De buitenste laag van de kleibol schilfert onder invloed van het water langzaam af; de bodem van de bak wordt bedekt met brokjes en stof. In het niet van daglicht voorziene waterreservoir waan je je in het fluwelen duister van het heelal, omgeven door summier verlichte planeten: kleibollen die aan de wand zijn bevestigd. Op de wand is via groot formaat videoprojectie het afbraakproces van een kleibol zichtbaar. Stil zweeft hij in de blauwzwarte nacht om na een tijdje door bruin stof omgeven zacht ruisend de bodem te bereiken. Onzichtbare krachten brengen de bol weer omhoog. Het verval wordt versneld als in staccatoritme met dreigende klanken lucht de bol verlaat, voor die deels uiteengevallen opnieuw op de bodem rust.
Er valt van alles te associëren rond dit gegeven van verandering van materie door natuurlijke krachten. Tussen begin en eind van de presentatie ligt een fascinerend uur.� (Nico Out, PZC)

Reelaan, Enschede

Een echte vide, met uitzicht op alle toegangsdeuren van het huis. In het vierkante raam een verdeling met kleuren en woorden om te doen denken aan plaatsbepaling. 's Ochtends vroeg valt het licht door het raam en projecteert een wisselend schilderij op de hoge muur.

opdracht: St. Kunstgebouw, Provincie Zuid-Holland
Gastvrijheid berust op wederzijds respect van gast en gastheer/vrouw. Op de kruispunten van routes voor kleinschalig toerisme plaats ik kleine huiskamers met tafels. De huiskamers staan voor de verhouding van de boeren met hun landerijen, en zijn ieder een geconcentreerd beeld van het polderlandschap en hun bewoners.
De tafels staan voor de ontmoeting die plaatsvindt tussen platteland en bezoeker. In de tafels staan woorden en tekstfragmenten die ingaan op de beleving van het landschap, op de geschiedenis en de toekomst van het landschap.

Oplage: 7 (320x230x20)

Een fotoboek zonder begin of eind waarin de herinneringen/beelden vers gehouden worden. De opnames zijn gemaakt vanaf een hoge top in the Cascades Washington, USA. Zwart/wit laser prints geseald in plastic, gebonden op ringen, totaal in een zware cassette. Binding ism. Bert Weijermars

collages/monotypes, gebonden in zwart linnen
Oplage: uniek (150x320x17mm)

Yellowstone, 1981, een wandeling door een rokend en spuitend landschap. Yellowstone 1997, een hernieuwde kennismaking met een kijkje in het hart van de aarde. Het water verwarmd spuit langs de versmolten aardlagen omhoog. Het boek toont de lagen, de kringen van het water in de bron.

in linnen gebonden directe afdrukken op papier
Oplage: uniek (155x285x16mm)

Ergens rond 1985 brandde een bos boven in de Olympics, een gebergte in het westen van de staat Washington (USA). De verkoolde stronken staan er nog. In dit boek directe afdrukken van het kool van deze stammen.

Een 'goed' landschap is een palimpsest, een handschrift dat meerdere malen afgekrabd en opnieuw beschreven is, maar zo dat oude teksten er nog doorheen schemeren. Bij de inrichting van de Flevopolder werd over het landschap gesproken in termen als maagdelijk, tegelijkertijd zoeken de eerste (?) bewoners naar een geheugen.
In een studieopdracht Metaforen van Tijd en Ruimte aan vijf kunstenaars werd door de Stichting Bruggelings gevraagd een mentale 'kaart' te maken van een kenmerkende locatie in Het Nieuwe Land van de IJsselmeerpolders. Samen met Maarten van Wesemael (cultureel adviseur, Petran Kockelkoren (filosoof), en Frank van Helfteren (fotograaf/geluidskunstenaar) is gewerkt aan Palimpsest, een studie naar de manieren van waarnemen: op zoek naar een geheugen van een schijnbaar maagdelijk landschap.Het geheugen is in het landschap blijkt wanneer na jaren de kreekruggen voelbaar worden in de wegen, op luchtfoto's sporen ervan te zien zijn en bij opgravingen een 5000 jaar oud jachtkamp wordt blootgelegd.

Galerie ARTA, Eernegem, België
In drie intieme ruimten een dwarsdoorsnede van werken die gaan over plaatsbepaling. A SENSE OF PLACE, (ten dele gestookte) klei-afdrukken van de zintuigen, boeken als Familiarity, Orientarium, etc. En een ruimte waarin de soundscape ORBIS TERRARUM klinkt, met aan de muur ORBIS TERRARUM BLUEPRINT en op een tafel ORBIS TERRARUM GENUINE COPY.

i.s.m. Helmut Eisel, Susanne Bohner, Vincent Huijpen
Lonza-Gelände, Waldshut, BRD
Publicatie: eigen uitgave, doosje met vouwbladen (f.c.)

De fabrieken staan leeg. De bodem wordt gesaneerd, er zijn nog geen plannen. Op dat terrein wordt een industrietentoonstelling gehouden. In een van de grote hallen staan objecten van steen, hout, ijzer in een kring opgesteld. Vier-vijfhonderd mensen staan er rondom. Een oorverdovend kabaal, chaotisch. Stilte, …vogelgeluiden, echo's van verdwenen tijden: weefmachines klinken. Op dat ritme komt er structuur en ontstaan dialogen tussen de 'muzikanten', de natuurgeluiden en de verdwenen industrie. Een klarinet zingt het verhaal, is de dirigent van de geluidsvertelling.

ism Edwin Brinkhuis (programmeur), Vincent Huijpen (geluidstechniek)
VerPlaatsEn, De Paviljoens, Almere
Publicatie: boekje Paviljoen

De ramen van de ruimte zijn grotendeels afgesloten met ‘bouwmaterialen’ uit de stad in aanbouw. Woorden op de hoge ramen werpen leesbare schaduwen. Een schilderskistje met (gestookte) kleiafdrukken van zintuigen, kleuren en vormen, een atlas, kaartvormen van vele culturen zetten de contekst voor een geluidskaart. Lopend over witte platen op de grond klinken geluiden uit speakers op de muur, opgesteld in een met de platen corresponderend coordinatenstelsel. De geluiden vertegenwoordigen geschiedenis, heden en toekomstverwachting van het ‘Nieuwe Land’ (land teruggewonnen op de zee).

Centrale bibliotheek, Almelo
Tijdelijke installatie

De stad Almelo is drastisch veranderd in de afgelopen dertig jaar. Na een -rampzalige- doorbraak in de zestiger jaren dwars door het centrum en het totaal verdwijnen van alle textielfabrieken binnen de stad werd in de 80er jaren een nieuw hart gebouwd. In het werk KOM wordt de stad die op het laagst gelegen punt van Twente ligt (waarin water zich verzamelt) gepresenteerd als een verzameling van gebouwen en van mensen. Zijn gebouwen vertalingen van de functies die ze her-bergen? Een vraag met op de achtergrond de vraag of Almelo wel een STAD is. Immers voor er sprake is van een stad moet er een breed scala aan functies in ondergebracht zijn. De bouwwerken zijn het skelet van de stad.
Dan de bewoners en de bezoekers. Ze spreken mee in de digitale weergaven van de stad, maar ze kunnen ook deze digitale weergave bereizen en eigen commentaar toevoegen. Ze kunnen hun eigen documentaire over de VERANDERING maken die nog zoveel te wensen over laat.

meerkleuren linosnedes op Japans papier, gebonden in leisteen
Oplage: 7 (200x135x9mm)

Waar de rivieren de Yakima en de Naches samenvloeien, rijst een hoge muur op vanuit het vlakke land ten noorden. Naar het zuiden kunne we in de valleien kijken die direct naar de Columbia rivier leiden. Een smal pad langs deze wand wordt al eeuwen gebruikt. De indianen passeerden het jaarlijks op weg naar de zalmfeesten aan de Columbia. Zij lieten rotstekeningen achter, laag over laag.

kalligrafie op muziekpapier, kartondruk schutblad, genaaid in Thais papier, 15 katernen in een grijslinnen doos
Oplage: twee dozen, ieder katern uniek (300x250x40mm)

Spreekwoorden en zegwijzen waarin vogelnamen of het woord vogel voorkomen, genoteerd als waren het tekstregels van een compositie: iedere compositie heeft als titel de naam van een uitgestorven vogelsoort … de noten ontbreken.

taal van de Natuur
taal van de wetenschap
taal van de cultuur
taal van de wetenschap
gekalligrafeerd op verschillende papiersoorten, gebonden op koorden tussen multiplexplatten
Oplage: vier maal uniek (330x510x40mm)

Tijdens de performances van het project Ornithologie Schaduwen zijn deze boeken volgetekend met voor iedere -sinds 1600- uitgestorven vogelsoort een schaduw van een vliegbeeld. De natuur, in de Weerribben op riethoudend papier; de wetenschap in het Fries Natuurmuseum op millimeterpapier, de cultuur op een collectie gekleurde Japanse papieren, de kunst op muziekpapier.

taal van de kunst
i.s.m. Michael Pestel
Apollohuis, Eindhoven
Publicatie: CD + boekje met essays + vouwblad, video’s beschikbaar

In de ruimte boven de galerie ligt het atelier van Paul Panhuysen, met daarin o.a. een grote voliere met zangvogeltjes. Hun geluiden klinken al bij binnenkomst, zacht. Tien dames fluisteren vogelspreekoorden, schrijven ze met krijt krassend op leien. Hans Kingma telt hardop de verdwenen vogelsoorten af. Jeroen tekent voor iedere soort een schaduw. Kevin Shey en Michael Pestel roepen de soort op in geluid. De zangvogels reageren hierop eerzuchtig. Op de áchtergrond’ opnames van vogels in Avifauna en in de Weeribben.
Na de performance blijven de muziekstandaards met partituren en leien, staat er de tekentafel met een monitor erin waarop het tekenen van de schaduwen zichtbaar is en een geluidsopname van de performance hoorbaar is. Op een lange tafel liggen de vier boeken met schaduwen zoals die gemaakt zijn tijdens de vier performances van Ornithologie Schaduwen.

taal van de cultuur
i.s.m. Michael Pestel
Avifauna, Alphen a/d Rijn
Publicatie: CD + boekje met essays + vouwblad, video’s beschikbaar

Het publiek wordt meegenomen op een rondleiding door de vogeldierentuin. Onderweg worden korte fragmenten voorgelezen over mens-vogel relaties. In een van de vogelzalen gaan de tentoongestelde vogels live een ‘duel of duet’ aan met Michael Pestels’ blaasinstrumenten en het slagwerk van Kevin Shey. Jeroen van Westen leest de namen op van uitgestorven vogelsoorten, terwijl hij vliegende vormen tekent op de bladen in een groot boek. Hans Kingma leest spreekwoorden voor waarin een vogelnaam voorkomt, of het woord vogel, terwijl hij ze met krijt schrijft op de horizontale balken in de ruimte. Na de performance blijft de tekentafel staan met een monitor daarin waarop het tekenen van de schaduwen zichtbaar is en een geluidsopname van de performance hoorbaar. Op de kooien zitten naast de al aanwezige naambordjes ook de naambordjes van verdwenen vogelsoort.en. Ook klinken er uit speakertjes op de kooien vogelspreekwoorden in vijf talen van landen met een grote koloniale geschiedenis.

taal van de wetenschap
i.s.m. Michael Pestel
Fries Natuurmuseum, Leeuwarden
Publicatie: CD + boekje met essays + vouwblad, video’s beschikbaar


In de binnenplaats hangt een ring waarop alle Nederlandse woorden staan die samenstellingen zijn met ‘vogel’. Tijdens de performance klinken vogelgeluiden en van Michael Pestels’ blaasinstrumenten en het slagwerk van Kevin Shey als echo’s van de verdwenen vogelsoorten die Hans Kingma met behulp van een verrekijker afleest van de witte dakgoten. Jeroen van Westen tekent bij iedere naam een vliegende vorm op in een groot boek, alsof het schaduwen zijn van de verdwenen soorten die in de lucht over de binnenplaats scheren. In de ‘leegte’ na de performance kunnen de namen op de dakgoten door iedereen gelezen worden met behulp van diverse verrekijkers die voor ramen van de museumzalen hangen. In de kantine staat de tekentafel, maar nu met daarin een monitor waarop het tekenen van de schaduwen zichtbaar is en een geluidsopname van de performance hoorbaar.

taal van de natuur
i.s.m. Michael Pestel
Nationaal Park, De Weerribben, Ossenzijl
Publicatie: CD + boekje met essays + vouwblad, video’s beschikbaar


In het riet is rondom een knik in het wandelpad een cirkel gemaaid. De knik in de wandelvlonder wijst naar zonsop- en ondergang op midzomer. In de planken van de vlonder staan de namen van bedreigde vogelsoorten gefreesd die voorkomen in N.P. de Weerribben. Tijdens de performance klinken naast de in het gebied aanwezige vogelsoorten, de geluiden van Michael Pestels blaasinstrumenten en het slagwerk van Kevin Shey als echo’s van de verdwenen vogelsoorten waarvan Jeroen van Westen de namen opleest. Hij tekent een vliegende vorm op de bladen in een groot boek, alsof het schaduwen zijn van de verdwenen soorten die in de lucht boven de open plek aanwezig zijn. Hans Kingma loopt over de vlonder, leest, leest voor spreekwoorden waarin het woord vogel voorkomt, of een vogelnaam.
In de ‘leegte’ na de performance staat nog enige tijd een werkkeet met daarin de tekentafel waarop het tekenen van de schaduwen zichtbaar is en een geluidsopname van de performance hoorbaar. Als ook die weg is groeit de open plek weer dicht, de namen in het plankier blijven.

Hasselt (Ned)
Publicatie: catalogus
In het 19e eeuwse Van Stolkspark staat een muziek’koepel’. Het park is een ‘tentoonstelling’ van boom- en heestersoorten, in- en uitheems, in de Engelse landschapsstijl: een sublimering van de natuur. Tegen het dak van de koepel is een grote foto gemonteerd van een Douglasspar (ook voorkomend in het park) in zijn natuurlijke omgeving. Uit de vloer van de koepel klinkt een collage van geluidsopnames: willekeurig opgenomen fragmenten van geluidstracks van op t.v. uitgezonden natuurdocumentaires.

Opdrachtgever: Gemeente Zutphen/Uitgeverij Thieme

Ontwerp goedgekeurd, niet uitgevoerd

Vorm, beplanting en object tekenen samen een oog. Ieder onderdeel op zich refereert aan een kenmerk van het landschap ter plaatse dat al sinds de prehistorie bewoond wordt. Schetsopdracht voor het Thiemeplein te Zutphen, gemaakt in samenwerking met Maarten van Wesemael. Geaccepteerd, maar niet uitgevoerd omdat de implicatie van het voorstel zou zijn dat het (nog maar net aangelegde) bestaande parkje geheel opnieuw zou worden ingericht.
Het ontwerp voorzag in een klein speelparkje waar rondom een aantal ecologische woningen staan. De ‘pupil’ is een teken voor de putten die er opgegraven zijn. De wand van de ‘iris’ is als de putwanden, de stenen vol met reliëfdrukken van planten die hier vroeger voorkwamen en objecten die hier zijn gevonden. De oogbol is als de rivierduinen waarop de eerste bewoners zich vestigden. De ‘oogleden/haren’ zijn heggen zoals die eeuwen de erven van elkaar scheiden.

Zeven kleiplaten (lokaal gewonnen klei) met afdrukken van de bodem op plekken in de omgeving van Hänner vertellen samen een geschiedenis van het Schwarzwald. In opdracht van een particulier vervaardigd hangen ze in hun huis langs een wenteltrap die vanuit een kelder klimt naar een balkon met uitzicht over Hänner, het Schwarzwald, en de Alpen.

Manifestatei Triade: Groot Graffel, Warnsveld; De Wellen, Apeldoorn; Brinkgreven, Deventer.
Publicatie: catalogus.

De Wellen is een groot park bij een psychiatrische inrichting. Aan de rand bijna bos. In het bos aan het wandelpad een open plek. Op de open plek een viertal bankjes in carre-vorm. Gezeten op een bankje, kijkend naar de bomen zie je woorden als gekleurde littekens, woorden en tekens die betrekking hebben op plaatsbepaling.

Hewlett Gallery, Pittsburgh, USA
Publicatie: CD soundscape Orbis Terrarum, artikel in het Kartografisch Tijdschrift 1995 XXI-3

De in neo-clasicistiche stijl gebouwde Hewlett Gallery van de Carnegie Mellon University is ingericht als was het de salon van een Geografisch Genootschap. In de eerste zaal lekkere leesstoelen, de windstreken representerend, waarin men de boeken over –de relativiteit van- plaatsbepaling kan bekijken. Uit een jas aan de kapstok klinken geluiden als de auditieve herinneringen van een wereldreiziger. Hedt bovenlicht een (Europese) Middeleeuwse wereldkaart. In de doorgang naar de tweede zaal hangt en draaibaar orientarium (zie ook kunstenaarsboeken Orientarium), waarop de geschiedenis van de beschrijvende geografie in continu wisselende opposities gesteld wordt. In de tweede zaal hangen reproducties van kaartvormen aan de muur (BLUEPRINT) en liggen op een tafel remakes van kaartvormen van verschillende culturen (GENUINE COPY). In de ruimte klinkt het soundscape ORBIS TERRARUM. Tegen de achterwand wordt een atlas gepresenteerd (ORBIS TERRARUM-kunstenaarsboeken) tussen een collage van woorden en objecten die samen een beeld van de wereld geven. Deze collage is in de gallery gemaakt in een performance tijdens de opening van de tentoonstelling.

i.s.m. Vincent Huijpen.

Geluidsfragmenten van reizen, geordend op basis van associaties met de vijf klassieke elementen Aarde-Water-Vuur-Lucht-Ether tot een geluidslandschap met een sterke compositie:

• Orbis Terrarum

-the contents of a ‘sacred’ bundle-
PCA, National Gallery, Pittburgh USA
Publicatie: folder

Bij binnenkomen van de galerie ziet men een lage tafel oplichten in de schemer. De tafel heeft stalen zijkanten en een aluminium frame rondom een glazen tafelblad. Onder het glas schittert kolengruis. Op de tafel ligt een ‘parflêche’ (de ‘koffer’ van de prairie-indianen) die verschillende boeken bevat (zie Awareness 1994 voor uitgebreide beschrijving). Op twee tegenover elkaar liggende wanden zijn muurschildering van kaarten gemaakt, een van de stad Pittsburgh, de ander van de staat Pennsylvania. Beide beelden alleen rivieren, beekjes en straten af waarvan de namen direct aan de geschiedenis/cultuur van de Indianen refereert. Foto’s van zulke straten worden bijna levensgroot geprojecteerd op de tussengelegen muur geflankeerd door lijsten met alle straatnamen van Pittsburgh. Zachte stemmen kunne worden gehoord in de zaal. Bezoekers kunnen gaan zitten om te luisteren naar opgenomen verhalen van Indianen die in Pittsburgh wonen.
In een aangrenzende zaal zijn korte argumenten gegeven om de geselecteerde straatnamen te relateren aan de Indiaanse geschiedenis in de vorm van naamverklaringen en beelden.

tekeningen-sjablonen
Oplage: uniek (270x370x25mm)

Tijdens twee performances in The National Aviary te Pittsburgh exploreerde Michael Pestel de mogelijkheden van communicatie in geluiden met de vogels in de moeraszaal. Namen van uitgestorven vogelsoorten (sinds 1600) gaven hardop uitgesproken een structuur en tijdsduur. Voor iedere vogelsoort is een schaduw getekend tijdens de eerste performance. Tijdens de tweede performance is over deze schaduw een hand aangebracht door verf te blazen met de hand als sjabloon.

Oplage: uniek (175x220x30mm)

Voor elk van de watervogelsoorten die in het engels het woord Goose in hun naam dragen (53) heb ik een veer ontworpen. De veren zijn iconen voor de soorten: de lengte van het afgebeelde veertje is gerelateerd aan de gemiddelde lengte van de soort, de vorm en kleur van de top is afgeleid van het onderste deel van het lichaam, etc.
De schilderingen zijn in Middeleeuwse miniatuurtechniek: eitempera op perkament (fijn lams). In 19e eeuwse kalligrafie zijn de engelse en weten-schappelijke namen er door Theo Wintels bijgeschreven. De binding als een analyse van de Middeleeuwse bindtechniek is uitgevoerd door Bert Weijermars. Het boekslot is uit been gesneden door John Berns.

Oplage: 150 (170x250x25mm)

In vijf katernen, ieder gewijd aan een van de klassieke elementen: Aarde, Water, Vuur, Ether, Lucht, worden mogelijke relaties gelegd met concepten, vormen, materialen en kleuren zoals deze functioneren in mijn persoonlijk streven naar een kosmologie. Maar niets verwerft ooit universele geldigheid: het boek heeft geen boven of onder, geen voor of achterkant, geen binnen en...
Het is gezeefdrukt op Tyvek en transparant Synteape, beide kunstmatige 'papiersoorten'. Het is gebonden in leer met Canadese rode cederhouten platten. Het boek is zo vrijwel weersbestendig, geschikt voor gebruik in vrijwel iedere omgeving.
Gedrukt en uitgegeven door Plaatsmaken, Arnhem

diverse materialen, in een kist
Oplage: uniek (400x400x400mm)

De aarde is plat, zon en maan draaien om de aarde, het uitspansel staat als een koepel om de bolle ruimte waarin de aarde wentelt. Duisternis rondom, alles rust op een zee.

Oplage 4, (293x390x28mm)
Iedere atlas wordt gepresenteerd op een bijbehorende half cirkelvormige lezenaar (diameter 1.06m) die aan de muur bevestigd kan worden. Het boek rust dan tegen twee voetafdrukken in de lezenaar

Een atlas waarin ik de constellaties als in ORIENTATION verder onderzoek, plus Up en Down. De kaarten zijn monoprints, de constellaties van woorden zijn gedrukt op acetaat transparanten. Op de transparante kleurafbeeldingen AFAR en AWAY zijn twee posities van een reiziger te zien en in de twee kleurafbeeldingen met de titel SOURCE wordt getoond wat deze reiziger meeneemt uit het landschap.

Oplage: 14, oneven nummers Nederlandstalig, even nummers engels, in gevernist houten doosje (133x93x50mm)

De titel refereert aan een boek door Jan Huygen van Linschoten uit 1594. Hij reisde heimelijk met de Portugezen om hun routes naar het Verre Oosten te ontdekken. In zijn boek beschrijft hij deze routes en welke interessante producten men waar onderweg kan vinden.
Deze versie is een houten kistje met daarin twee beschrijvingen. De eerste is een dubbelzijdige spiraalsgewijs gevouwen kaart, landen(waarin broedgebieden van ganzen) aan de ene kant en aan de andere kant veren (kleurkopieën) van de ganzensoorten die men in deze gebieden kan vinden. De tweede beschrijving is een geluidscassette die een korte (spiraalsgewijze) wandeling kan gidsen bij beluistering met koptelefoon.

Oplage 14, in een acetaat bandje (137x220x26mm)

Een set van vier kaarten (North, South, East, West) waarin ik vier constellaties toon van referenties in woorden met veel ruimte rondom, als een poging om mijn huidige positie in de wereld te bepalen. Het in bezit hebben van een set is een uitnodiging om een exacte replica of een eigen interpretatie van ORIENTATION uit te voeren. Op de omslagen van iedere kaart is een kleurkopie geplakt die laat zien hoe het werk in mijn atelier is uitgevoerd.

Oplage: 4, genummerd North, South, East, West (ongeveer 350x6000x150mm)

In een parfleche (de 'koffer' van de Sioux) worden vier werken gepresen-teerd. Getracht is de stad Pittsburgh fysiek en psychologisch te interpreteren om een beeld te krijgen van 500 jaar 'Nieuwe Wereld". Als ingang is gekozen voor straten van welke de namen taalkundig of historisch te herleiden zijn op taal en cultuur van de Native Americans.
In het eerste boek staan 180 kleurenfoto's van de geselecteerde straten: een 'at random' dwarsdoorsnede van een gemiddelde 20ste eeuwse stad . In het tweede boek worden de straatnamen etymologisch geïnterpreteerd en kort gekoppeld aan een plaats in het landschap en/of een moment in de geschiedenis: zichtbaar worden de 'ontmoeting' tussen twee culturen en de veranderde relatie van de bewoners met het landschap. In het derde werk, een dubbelzijdige, spiraalsgewijs gevouwen kaart worden alleen de gefotografeerde straten in Pittsburgh op de ene zijde en de gefotografeerde landschappen in Pennsylvania op de andere kant aangegeven. In de vierde band zit een audiocassette met daarop vijf monologen van Native Americans die in Pittsburgh wonen. De parfleche is van ongelooide huid geprepareerd naar Native American wijze. De werken zijn gebonden in perkament.

Oplage 7 (470x150x20mm)

Dit in harde linnen band gezette boek is een wandeling op en neer over Smithfield Bridge over de Monongahela River in Pittsburg in fotografie, binding en geluid. De brug is de oudste van de staalstad Pittsburgh, PA, USA. De foto's (laser kopieën) zijn gemaakt door Ton van Vliet. De in de cassette bijgeslo-ten geluidscassette is een verrassende registratie van de wandeling.

Oplage: uniek, gebonden in varkensleer (500x650x25mm)

Een atlas waarin plaats getracht wordt te definiëren op een psychologische wijze. De geschilderde beelden (tempera) hebben verwantschap met allerlei wereldkaarten. The reeks start met een T-O kaart zoals deze voor het eerst werd opgenomen in het 12e eeuwse book Etymologea, waarin de overtuigingen van de 6e eeuwse 'encyclopedist' St Isidore van Sevilla vertegenwoordigd is. De drie toen bekende contineten werden geassocieerd met de drie zonen van Noah. Kaarten als deze werden nog gebruikt ten tijde van de Grote Ontdekkingsreizen aan het begin van de 16e eeuw.
Bijbe-horend is een wit op witte half cirkelvormige muur-lezenaar, diameter 160cm.

'collection cards' in een transparante houder, beplakt met gemarmerd papier
Oplage: 25 (70x93x7mm)

Een set van representatieve voorbeelden uit verschillende soorten 'collection cards': dat wat waard is om je vrienden te tonen, feitjes van te weten. Dat wat nu 'in' is op dit moment in de tijd, om je te herinneren. Iedere set is gestuurd vanuit Pittsburgh naar vrienden, collega's, verzamelaars in Nederland.

Oplage: 14 (90x15x235mm)

Met negen zwart/wit panoramafoto's wordt men geplaatst in de positie van de bomen van het bos en kijkt men naar de grenzen van het woud van binnenuit. De foto's (laser kopieën) staan op de binnenzijdes van gevouwen pagina's. Op de buitenzijde van iedere pagina staan bomen (kartondrukken). Ieder in linnen gebonden boek zit in een linnen en houten cassette.

Oplage: ieder uniek (doosje 120x120x240mm)

Drie kleine sets van ieder zeven kleitabletten (gebakken) + een titel tablet. De 'gravures' zijn gemaakt door platen plastische klei respectievelijk op een beuk te leggen, op een lariks en op de grond onder een dennenboom, zo afdrukken makend van hun structuur.
Deze 'hermeneutische' sets zijn ieder verpakt in een bescher-mend houten doosje.

Perron I, Delden:
Publicatie: kunstenaarscahier.

Avond, de zon gaat onder, een half uur voor de maan opkomt. In de voormalige wachtkamer van station Delden wordt een vuurtje aangemaakt in een schaal. Een man hurkt erbij en voedt het vuur rustig met takjes die in een halve cirkel door de ruimte liggen. Uit een speaker aan de straatzijde op de muur klinkt een verhaal over licht, aan de perronzijde over vuur. De rook wordt dichter. Later is overdag zichtbaar dat in de ruimte een ronde vorm van gestapelde stenen werkt als een zonnewijzer. Klein monument voor tijd en plaats.

Oplage 14 (145x15x210mm)

Een op Chinese wijze gebonden boek (in linnen cassette) waarin de afbeeldingen zwart-wit foto's zijn die m.b.v. een laser kopieermachine zijn gereproduceerd. Via fotobeelden (canon laser kopieën worden delen van de aarde getoond als leesbare typografie. Het toont een verhaal van de aarde, de inwendige krachten maken contact met de uitwendige via de korst. De opnames zijn gemaakt in Death Valley, USA.

Oplage uniek (750x550x1800mm)

Een open boek, gemaakt van twee delen van een overlangs doorgezaagde beuken stam, waartussen vijf achter elkaar gemonteerde beschilderde glasplaten. De schilderingen overlappen elkaar niet, zodat men een kompleet beeld kan zien wanneer men er recht voor staat. Samen tonen ze een verhaal van de oorsprong van ons Latijnse alfabet. Centraal in dit verhaal staat de letter A die is afgeleid van het hiëroglief van de stier. Dit werk is gemaakt in opdracht van de OBD. Het staat permanent in de hal van hun gebouw.

Oplage: 14 (185x12x300mm)

In dit boek staan foto's van rotstekeningen tegenover foto's van de dieren die op deze rotstekeningen zijn afgebeeld. Vaak zijn deze genomen van het dier in een zelfde karakteristieke houding als de Bushmen eens schilderde, honderden jaren geleden. De kleurenfoto's zijn gemaakt in Botswana (Tsodilo) en Zimbabwe (Matopos). In het boek zijn deze gereproduceerd met een kleur laser kopieerapparaat op Van Gelder Simili Japon Papier. Gebonden in linnen, leer en huid.

papier en inkt, in 'kist'
oplage: uniek (350x350x235mm)

Een oneindige codex met vele bladzijden waarop een zich herhalende sequentie van tekeningen van een vliegende vogel. Het boek wordt bewaard in een geheimzinnige zwarte doos.

Oplage 1000 ex. (145x105x7mm)

Een uitgave in de SLIB-reeks, op uitnodiging van het SBK-zeeland. In dit dubbelboekje zullen zwart-wit foto's de complete zetspiegel in beslag nemen. Daar tekst volledig buiten beeld blijft, is het de aarde die gelezen zal moeten worden: een verhaal te lezen in een overgang van land naar water en in een overgang van water naar land. Foto's overgezet naar offset

Oplage: 14 (125x125x15mm)

Zes zwart/wit foto's van voet tot top van een boom met een litteken van voet tot top zijn in dit boek zo geplaatst, dat men op de linkerpagina's van de top naar de voet afdaalt en op de rechterpagina's van de voet naar de top opklimt. De boom staat in de Wutachschlucht, een fantastisch natuur-reservaat in het verder al zo gecultiveerde Schwarzwald.
De foto's zijn gereproduceerd met een canon laser kopieerappa-raat, in linnen gebonden in een houten cassette.

in het kader van de manifestatie Op Water Gebouwd.
Publicatie: catalogus + kunstenaarscahier

De zon gaat bijna onder, een stem klinkt over het water van de oude stadssingel: zingt een tekst over stad en land. Aan de buitenzijde van de singel klinken geluiden zoals ooit het platteland geklonken zou kunnen hebben. In het water drijft een beweeglijk kader van vier uitgeholde boomstammen.Een man met een fakkel in de hand gaat te water aan de plattelandszijde, zwemt naar de stammen, duwt er deksels af en steekt de houtsplinter in de uithollingen aan. Geur en rook drijft over het water.
Gedurende drie maanden wordt een keer per week hetzelfde ritueel in afgezwakte vorm herhaald. Dagelijks klinken de plattelandsgeluiden, net hoorbaar wanneer de stad even 'stil' is.

No 1 Ootmarsum, hoogte 50 cm, 14 bladen

Een boom vertelt zijn eigen verhaal in zijn eigen taal: een boek waarbij de pagina's dunne plakken zijn van de boom, terwijl de schaaldelen de platten vormen. Het geheel gebonden op klassieke wijze op ribben, met leer be-kleed. Ieder exemplaar volledig uniek, het concept wordt max 7 x herhaald, op verschillende groottes en met bomen afkomstig van verschillende plaatsen.

opdracht: geïnitieerd door Van Eyck Academie, Maastricht

Twee boekenkasten waarin gesteenten bewaard worden die de vorm en het formaat hebben van grote 'middeleeuwse' boeken, en een met de hand geschreven boek. Hiermee wordt een beeld gegeven van een relatie tussen mens en landschap in Limburg door een aantal eeuwen heen.
In één kast, de oostelijke, staan natuurlijke gesteenten zoals die voorkomen in Limburg. In de andere kast staan culturele 'gesteenten' zoals die geproduceerd zijn uit Limburgse grondstoffen. Het boek op de tafel is op klassieke wijze gebonden en bevat teksten (legendes, wetenschappelijke informatie. interviews) en tekeningen die gaan over de materie'boeken' in de kasten.
De bibliotheek is oorspronkelijk voor buiten ontworpen, en later aangepast voor binnen: eerst voor het Rijksgeologisch museum te Heerlen, nu permanent in het Natuurhistorisch museum te Maastricht.