Automatische concepten

3318 – De Wereld door de ogen van de koe 2003

Pointofview3318001

opdracht Stichting wAarde
ism Thomas van Slobbe, Helmut Eisel

Koe 3318 is de cameravrouw die een uur van haar leven heeft vastgelegd middels een DV-camera op haar hoofd. Op verzoek van Stichting wAarde in het kader van de campagne Een boom voor een koe”. Bekijk een fragment uit de film 3318.
De dvd is uitgegeven in het boekje dichter bij de koe ISBN 90-76661-09-x. Het materiaal is ook gebruikt in een documentaire voor de NCRV Het mooiste Plekje volgens de schrijver Koos van Zomeren, met muziek van Helmut Eisel speciaal gespeeld voor koe 3318 op locatie.

A1-roadmovie 2007

Wat zullen wij als kosmonauten van de autosnelweg, interplanetaire reizigers die van verre kijken naar de snelle veroudering van de achterblijvers die onderworpen zijn aan de wetten van de aardse tijd, ontdekken als wij het ritme van kamelen aannemen na al die reizen per vliegtuig, metro, trein?”
Citaat uit: De autonauten van de kosmosnelweg; Julio Cortazar, Carol Dunlop; 1983

BREUKVLAK
Tauw bv is een groot ingenieursbureau dat maatschappelijk verantwoord wil ondernemen. Zij hebben hun jonge ingenieurs de kans gegeven om een eigen studieproject op te zetten samen met de beeldend kunstenaars Jeroen van Westen en Julian Scaff. Er is gekozen voor het tracé van de A1 tussen Apeldoorn en de Duitse grens, ook onderwerp voor het samenwerkingsverband A1 (Kunstenlab Deventer/AKKUH Hengelo/Kunstvereniging Diepenheim)

De A1, internationale verbinding op breukvlak van zintuigen en standpunten

Dertig jaar na de ingebruikname van de IJsselbrug, 20 jaar na ingebruikname van het laatste wegvak in Twente is het tijd om te kijken hoe de snelweg door het landschap is geabsorbeerd, of niet. Waar liggen nog open zenuwen, waar is de heling van de doorsnijding geslaagd, of zelfs meer dan geslaagd. Om dit te kunnen bekijken worden vier posities bekeken, ieder met hun eigen perspectief: de weggebruiker, de bewoner van het landschap, het landschap en de weg.

Bestaande wegen dwars op de snelweg die wederzijds van de weg doodlopen zijn WEEFFOUTEN. Viaducten en tunnels, bruggen, duikers, dassentunnels zijn HECHTINGEN die niet verwijderd kunnen worden uit het litteken in het landschap dat de snelweg is. Later toegevoegde ecoducten kopiëren het landschap, zijn PROTHESES.

Zichtlocaties ontvangen autogebruikers vanuit het landschap en vanaf de snelweg, de vrachtwagens laden en lossen, werknemers en bezoekers komen en gaan. Waar weidewinkel en zichtlocatie verweven wordt de locatie een bestemming voor het grote publiek. Deze locaties zijn RAAKPUNTEN met wisselende contacten: nieuwe nederzettingen.

WEEFFOUTEN RAAKPUNTEN HECHTINGEN – PROTHESES
Bestaat er een verlangen naar afstand bij de bewoners, naar het bereizen van de ruimte van de snelweg? Leeft de snelweggebruiker een leven in verlangen, waait er een gevoel van ruimte en vrijheid door het hoofd? Is de A1 een metafoor voor vrijheid en persoonlijke groei, is de A1 provinciaal in zich zelf gekeerd? Road movie of streekroman?

Het resultaat van het onderzoek zijn vier ontwerpstudies (PDF) en een korte film.

Directed by Julian H. Scaff – Produced by Jeroen van Westen – Cinematography by Julian H. Scaff
Edited by Julian H. Scaff and Jeroen van Westen
Interviews with: Machteld Aardse, Henk Hengeveld, Katrien Bijl, Floris Frederix, Marco Aarden, Annemieke Helder.
Appearances by: Ron Bos, Hem Broekhof, D.J. Faiken, Floris Frederix, Martijn Gerritsen, Nuno Gomez, Ayad Haba, A.J. van Hell, André Oldenkamp, Marleen Schokker, Maaike Teunissen, Jeroen van Westen
music “East-West” by The Al Breckenridge International Three:
Al Breckenridge, Nicholas James Enfield, Neil Thomason

A12NU Manieren van bewegen 2008-2009

Een bijdrage op verzoek van de Stichting A12NU, onderzoek naar de A12 zone tussen Utrecht, Nieuwegein en Houten

BOOT-AUTO-FIETS-TE VOET-TRAM-BUS
Architectuur en Stedenbouw kunnen (in navolging van Rem Koolhaas) worden opgevat als zoeken naar waar de stroom wordt mogelijk gemaakt, waar hij wordt geblokkeerd en hoe. Maar, als de druk hoog genoeg is dan vindt de stroom een nieuwe bedding. In ons observerend onderzoek hebben we de stroom gevolgd zoals die zich natuurlijk voordoet in het gebied.
De boot volgt recht zo die gaat het kanaal. De auto volgt de brede straten, ruime afslagen en rechtstanden als vanzelfsprekend. Het oog verleidt de chauffeur soms even stil te staan of af te slaan. De fiets beweegt doelgericht overal tussendoor, volgt waar mogelijk de eigen paden. De bus en tram komen op een schema dat niet wordt gehouden, de tram volgt de rails, stopt bij ieder station, de bus heeft eigenregels. Beide vragen een zekere overgave, een weten dat je niet precies daar komt waar je wilt zijn. Te voet zijn er weinig wegen en nog minder regels, steeds worden nieuwe routes gevonden die voor anderen ontoegankelijk zijn.

Zo gezien is onze observatie een etnografie van verplaatsing. Ook al lopen er verbindingen door de zone, het is geen doorgangsgebied, zelfs de corridors van snelwegen en kanalen lijken direct naar bestemmingen te leiden. Ieder punt in het gebied is bestemming en vertrekpunt tegelijk, met als doel werk en consumptie, weinig ruimte voor verblijf.

Jeroen van Westen Julian H. Scaff

Het resultaat van het onderzoek zijn een korte film en een publicatie van alle onderzoeken:
A12NU onderzoek naar de A12 Zone tussen Utrecht, Nieuwegein en Houten van de Stichting A12NU onder redactie van Aglaée Degros en Henri van der Vegt, met bijdragen van Oedzge Atzema, Mathieu Berger, Leonie Janssen-Jansen, Peter Kemp, Willem Salet, Julian Scaff, Rene van der Velde en Jeroen van Westen, ISBN/EAN: 978-90-813868-1-4.

Als Muren Oren Krijgen 2007

Als Muren Oren Krijgen: een zoektocht naar de verbanden tussen architectuur en muziek.

Raakvlakken
Fundament, basis, vorm, ritme, ornament, schema: architectuur en muziek lenen elkaars termen. Componisten hebben een schetsboek op zak en architecten kunnen vele orkesten vullen. Blijkbaar hebben architectuur en muziek raakvlakken. Waar liggen die?

Al in de Middeleeuwen werden gebouwen ingewijd met een speciaal voor de ruimte gecomponeerd muziekstuk. Het publiek kon dan niet alleen zien, maar ook horen hoe groot het gebouw was.

Het initiatief voor dit programma op 8 locaties komt van het blokfluitensemble Ratatouille. Ratatouille betrok de architecten Thijs Gerretsen en Brans Stassen in hun plannen. Zij dachten niet alleen mee over de locatiesmaar ook over het visuele aspect van de voorstelling. Bewegend beeld leek het best weer te geven wat Ratatouille voor ogen had en zij gingen op zoek naar specialisten, die het idee net zo opwindend vonden. Zo ontstond de samenwerking met beeldend kunstenaar Jeroen van Westen en vormgever Rob van den Broek. Het was inmiddels voorjaar 2003.

Zomer en najaar 2005 vonden de voorstellingen plaats in Klooster ter Apel, Radio Kootwijk, Huis Bergh, Broeker Veiling, Sanatorium Zonnestraal, Zuiderbad, Station Haarlem, Cruquius Gemaal.

Over de muziek
Zoals de locaties zijn gekozen, is ook niet wetenschappelijk, maar zuiver intuïtief de muziek geselecteerd. Het programma ontstond kijkend, lopend en met ogen dicht aan tafel zittend, luisterend naar wat een innerlijk beeld opriep.
Bij sommige gebouwen was het moeilijk de architectuur achter de functie tevoorschijn te halen. De keuze voor geestelijke muziek in het klooster, rustige in het sanatorium zou worden ingegeven door wat er in het gebouw gebeurt, niet primair door de architectuur. Het water is natuurlijk niet weg te denken uit het Zuiderbad en het Cruquius Gemaal produceert zon imposant eigen geluid, dat dat een stempel drukt op de muziek die het oproept.
Het programma bestond uit muziek uit Middeleeuwen, Renaissance, Barok en het eind van de 20ste eeuw.

Al in een vroeg stadium zijn Merlijn Twaalfhoven en Daan Manneke uitgenodigd om een stuk te schrijven voor dit project. Marco Kalkman stapte later in. Hij viel op door het vermogen muziek een theatraal karakter mee te geven. Op elke locatie was van hem een ander, speciaal daarvoor geschreven en geregisseerd stuk te horen.

Birdscape II 2001-2002

Installation + performance icw Michael Pestel.
Regina Couger Miller Gallery, Pittsburgh PA USA.

Ons onvermogen om uitgestorven vogels weer tot leven te wekken vereist dat we ons vermogen om te communiceren met levende vogels heroverwegen en proberen te intensiveren. Birdscape II probeert opnieuw middels een interactieve performance en workshops na te denken over de vogelgeluiden in een virtueel landschap.

This exhibition was supported by a grant from the Pennsylvania Council on the arts, a state agency funded by the Commonwealth of Pennsylvania and the National Endowment of the Arts, by a Pennsylvania Councils Special Opportunity Stipend, and by the Mondriaan Foundation.

BIRDSCAPE-I 2001

Jeroen van Westen-Michael Pestel
m.m.v.: broedvogels VVB, Almere; 8-scholieren Almere; Jasper Goedman

Acht luidsprekers- vier dicht bij het plafond en vier op de grond- scheppen een drie-dimensionaal geluidslandschap. In het middelpunt van de vier luidsprekers boven, hangt een bewakingscamera die de computer in pixels informatie geeft wat betreft aantal bezoekers en hun mate van bewegen. Wanneer de mensen perfect stil staan, of langzaam bewegen, zal de aanwezigheid van de geluiden van broedvogels van het Vroege Vogelbos het best te horen zijn. BIRDSCAPE nodigt de bezoeker uit te luisteren en een eigen choreografie te ‘bewegen’ die de geluiden van de vogels orchestreert. Tijdens de opening werd een performance gehouden. Op deze CD staat een registratie van die performance en een fragment van een performance die alleen gehouden werd voor de vogels van het Vroege Vogelbos. “Again and again, the inability to resuscitate extinct birds, requires us to employ strategies to enhance communication with living birds. Endangered species in particular, but all birds in general, are a kind of mnemonic device, a living memory with which we can still talk. BIRDSCAPE explores our understanding of nature through the concepts of memory, communication and natural relationships.” (Jeroen van Westen(NL)/Michael Pestel(USA))

BREATHING in TIME out 1999-2005

opdracht: (Hyder)TESCO & Cardiff County
bemiddeling CBAT, Cardiff Bay

Green Energy Landmark, Lamby Way Landfill: Cardiff Wales, UK In opdracht van Hyder en Cardiff City County een werk dat de aandacht vestigt op alternatieve energie en afvalverwerking. Beperkte ruimte wordt geboden om in te grijpen op het ontwerp van de eindfase van het stort. Belangrijk is dat het werk over de periode van het winnen van het stortgas blijvend aandacht trekt. De ontwikkeling van het werk is in nauwe samenwerking met locale structuren, politiek, educatief en technisch. Voorstel voor BLOCKWALK = een wandeling rondom de locatie (‘live’ ontmoetingsplaats)- BREATHING.ORG= website(virtuele ontmoetingsplaats kennis en discussie)- EYE = ‘ingang van de vuilstort’ (beeld)- CONSTELLATION = bebakening gasbronnen (beeld).
Het fries van de ingang op de vuilstort heeft een fries met een prachtige poetische bijdrage van de dichter Peter Finch.

Breuklijnen, Overijssels kanaal 2008

Bij het 150 jarig bestaan van het Overijssels kanaal, dat is gesloten voor scheepvaart, organiseerde CultRaalte een tentoonstelling van installaties in en om het kanaal waaraan een tiental kunstenaars deelnamen.

Een kanaal als dit doorsnijdt het landschap. Op drie locaties, daar waar weteringen het kanaal kruisen zijn oevers aangeduid in het kanaal. Twee stippellijnen van blokken grasberm markeren de kruisende beek, twee rijen bloeiende grasklokjes bij de tweede, twee rijen jonge wilgen die als dobbers de derde kruisende wetering drijvend flankeren.

BUSSENPLEIN 1999- 2003

opdracht: Deelgemeente Noord
i.s.m. Q.S. Serafijn en Hans Snoek

De kracht van openbaar vervoer wint bij het zo moeiteloos mogelijk koppelen van de schakels in de keten die ze aanbiedt. Dit alles het liefst in een heldere overzichtelijke omgeving. Niets van dit alles op en van de belangrijkste openbaar vervoerknooppunten te Rotterdam Noord.
Als vervolg op de opdracht MUIZENGAATJE, zijn de kunstenaars Q.S. Serafijn, Hans Snoek en Jeroen van Westen als adviseurs toegevoegd aan het samenwerkingsverband van gemeentelijke en Rijksdiensten die de herinrichting van het overstappunt voor Station Noord tot doel heeft.
In de adviezen wordt de nadruk gelegd op het schoonmaken van de ruimte, op herindelen zodat er een echt plein ontstaat. Het plein en de fietstunnels worden meer dan functioneel verlicht, toegangen tot openbaar vervoer worden opnieuw vormgegeven. Verder bijzondere toepassing van dynamische reizigerinformatie, bevorderen van kleine middenstand in de directe nabijheid een leefbare transitruimte onder het viaduct ontstaat, ‘?¦ alles samen moet er een leefbaar transitgebied ontstaan.

ColorCards NM 2004-2005

Colorcard

artist book, edition 21 (250x60x5mm)
Bijdrage aan Cross References

Het kleurspectrum van de woestijn in de mesas van New Mexico is bijzonder breed, niet alleen in hoofdkleuren of tonaliteiten, maar ook in structuren even extreem als het landschap. Door te ordenen op kleur worden die extremen nog dichter tegen elkaar aangezet.

Converse 2004-2005

Kunstenaarsboek, editie 7 (300x270x35mm) – onderdeel van Cross References

Alle landschappen kunnen gelezen worden vanuit hun relatie met de natuur en cultuur. Elk landschap heeft verschillende verborgen verhalen. Converse bestaat uit 16 beeldgedichten, vertelt aan de hand van 17 panorama foto’s. Elk gedicht heeft een titel, een woord. Het woord wordt uitgelegd aan de hand van Websters online woordenboek.

Creative Coasts 2006-2007

Creative Coasts

In 2006-2007 werkten de provincie Noord-Holland en de region Pommeren (Polen) samen in een cultureel programma met de titel Creative Coasts. Creative Coasts werd georganiseerd door het Baltic Sea Cultural Center en Kunst en Cultuur Noord-Holland.

Een brede groep van kunstenaars, acteurs, historici en cultuur-professionals werkten aan dit grootschalige programma gericht op verdieping van de beroepspraktijk. Inwoners van beide regios kregen de kans op een kijkje in elkaars keuken. Dit uitte zich in kunst, theatervormen, film en culturele planologie. De optredens, tentoonstellingen en vele andere activiteiten werden in 2007 op verschillende plaatsen in Polen en Nederland gehouden.

Twee teams, beide een mix van specialisten en stagieres, namen de uitdaging aan om manieren te vinden waarop de gerestaureerde versterking van Gdansk weer verbonden kon worden met de dynamiek van de stad.

Download het rapport Reconnect

Carmela Bogman, Aglaee Degros, Ellen Holleman, Alicka Karska, Grzegorz Lechman, Dennis Moet, Lucyna Nyla, Anna Olszewska, Brechtje Schoofs, Jakub Szczepanski, Aleksandra Went, Jeroen van Westen, Bartosz Wysocki.

Meer info via Bregje Deben of Dorien Droog bij
Kunst en Cultuur Noord-Holland
Postbus 5348
2000 GH Haarlem
023-531 91 39

De Elsenerbeek 2004

Vervolgopdracht: werkgroep Verbeelding van de Regge/DLG regio Oost
Uitwerking ism Joost van Hezewijk

De Elsenerbeek is een meer natuurlijke variant van de Vennegraven, maar ook in dit ontwerp wordt de cultuur duidelijk actief ingeschakeld als mede vormgevende kracht aan de nieuwe beek. In dit ontwerp wordt herhaald dat het niet voldoende is om een mooie beek aan te leggen maar dat er concreet nagedacht moet worden over het landschap waar de beek door stroomt. De economische omslag in het landelijk gebied op de hoge zandgronden is te dramatisch om te mogen veronderstellen dat landschap vanzelf haar huidige kwaliteiten zal behouden.
De beek als geheel is nu voor twee derde aangelegd, het brongebied wacht nog op uitvoering. Op verschillende plekken langs en in de beek leidt dit tot concrete beeldende voorstellen, die de natuurlijke potenties van het gebied tonen en culturele verantwoordelijkheden naar verleden en toekomst zie ook de vervolgprojecten: Kwelwatertafels, Draaideur en Recreatieve knoop.

De Kenning 2003

Opdracht: werkgroep IJ van Deventer

Er wordt in de politiek gepraat over een mogelijke sprong over de IJssel, en de noodzaak van een extra stroomgeul voor de IJssel in de nabije toekomst om te voorkomen dat Deventer overstroomt. Vanuit de zorg voor het uiterwaardenlandschap en de ligging van Deventer heeft een samenwerkingsverband van Stichting IJssellandschap, Hogeschool Saxion, Tauw, Witteveen en Bos, en stichting het Bergkwartier het initiatief genomen voor het IJ van Deventer. De Kenning is een visueel onderzoek naar de landschappelijke ligging van Deventer aan de IJssel.

De Runde komt! 1998-2009

De Runde is de naam van een veenriviertje dat verdween met het veen dat werd afgegraven. Binnen de herinrichting van de Emmer veenkolonieen werd de opdracht gegeven om de verborgen rijkdom van het veenkoloniale gebied beleefbaar te maken. Bijna tien jaar geleden werd het plan geboren om het kwelwater als DE schat van het veengebied weer kansen te geven om een nieuwe natuur van variatie en geborgenheid in het kale landschap te laten groeien. De Runde zou weer stromen, met als bronhgebied het laatste restje echte veenlandschap van het Bargerveen. Maar, niet een Runde die gegraven wordt op basis van oude kaartbeelden, maar een op basis van de verhalen van de bewoners van het gebied. Deze werkwijze is zo sterk gebleken dat alhoewel het lang geduurd heeft, en het project zonder de bemoeienissen van de bewoners misschien wel langzaam in geknepen subsidiestromen was drooggevallen, nu echt de graafmachines starten. Er komt een levende handtekening als bezegeling van een nieuw begin voor de voormalige veenkolonieen.

De Vennegraven/De Elsenerbeek 2003

Opdracht: werkgroep Verbeelding van de Regge/DLG regio Oost
Ism Peter de Ruyter , Joost van Hezewijk

In de komende tien jaar zal het beeld van de Regge als echte Twentse rivier drastisch veranderen van snel afvoerend brede gekanaliseerde waterloop in een het water trager afvoerende waterloop met ruimte voor natuurlijke ontwikkelingen. Hoe dat ruimtelijk, technisch en cultureel vorm gaat krijgen is nog onduidelijk. Een nieuw te graven waterloop die een bestaand natuurgebied moet koppelen aan nieuwe natuur is de pilot voor hoe de Regge beeld zal krijgen in de toekomst.
In de studie Vennegraven wordt duidelijk gemaakt dat de werkelijkheid minder rooskleurig is en dat er harde noten gekraakt moeten worden om nieuwe natuur een echte kans te geven. Het voorstel leidt tot heftige discussies en een nieuwe opdracht voor hetzelfde probleem, maar nu met randvoorwaarden die een meer ecologische benadering realistisch maakt.

De Wisselmaat 2004-2007

Opdracht DLG regio Oost
Ism Ivonne de Nood en De Grontmij

Het productielandschap verandert in een consumptielandschap, zeker daar waar landbouw/veeteelt economisch onrendabel is. Het kleinschalige landschap langs de Regge tussen Almelo en de Hellendoorn is landbouwtechnisch onrendabel en cultuurhistorisch onbetaalbaar. Om dit landschap geschikt te maken voor de consument en daarmee betaalbaar om het te bewaren, is in het kader van de Herinrichting een stelsel van fietspaden en andere klein het landschap ontsluitende ingrepen gedaan.

De Wisselmaat is een plaats waar je het landschap binnengaat, waar je auto neerzet om te voet, te paard, of per kano op weg te gaan. De Wisselmaat is portret van het landschap en een toegang tot het landschap met een knipoog naar de landgoederen; welkom op Erve Twente.

DeHerKenning 2004

Opdracht: werkgroep IJ van Deventer

Op basis van een aantal verschillende korte inventariserende studies zijn er in twee workshops met direct betrokkenen als RWS, Gemeente Deventer, Waterschap, Landschap Overijssel, etc, plannen gemaakt om de relatie van de stad Deventer met de IJssel te versterken, ook bij toekomstige ontwikkelingen. In de HerKenning zijn de resultaten van die workshops verbeeld.

Desert Passage 2004-2009

Desert Passage’? is a project featuring the work of three outstanding artists focusing on the issues of land, water, and culture specific to the arid land of the high desert of New Mexico. These artists, Gerco de Ruijter (the Netherlands), Jeroen van Westen (the Netherlands) and Anne Ausloos (Belgium) all have exhibited extensively in Europe and beyond.

This exhibition has developed after years of work, many trips to New Mexico and an artist-published book also entitled Desert Passage’? that documents the work of each artist and their guide Ton Haak. The goal was to investigate the enormous difference as well as the surprising similarities between the Dutch (wet) lowlands and the New Mexico (dry) high desert. The contrasts between the Dutch polder system and the Hispanic acequia system became subject for each of these artists. The Dutch practically drown in water and have to create structures to manage and release its abundance, while the New Mexicans are plagued by drought and have created efficient irrigation systems to lead the little water there is to the places where it can be best used. Both the Dutch and New Mexicans have created democratic organizations for their water management. In both places, nature itself plays a dominant role and often disturbs these human regulating measures. In the desert, the scarce water suddenly forces a path through a dry arroyo, causes it to overflow and deliver flash floods. A little rainfall can create new and unique pathways that remain visible for scores of years.

The three artists experiment with land and water each in their own way. While doing so, they create strong images, beautiful sounds, thoughtful observations and fascinating installations. It is also hard work: De Ruijter spends long days flying his kite in the unstable winds of the high desert and sometimes has to fight hard to prevent his camera from diving and crashing into a canyon wall; he hikes mile after mile and climbs steep canyon walls to retrieve his camera and kite. Ausloos also hikes for hours on end to collect greenish, red, copper, white and mustard-colored dirt with which to create colored tracks in the dull grey badlands, or fill vessels with miniatures of the desert. Van Westens camera and microphone capture the subtle life of the dry lands. (Ton Haak)

Desert Passage Exhibition
October 9, 2009 January 24, 2010
Harwood Museum of Art
Taos New Mexico USA

Anne Ausloos
Gerco de Ruijter
Jeroen van Westen

Erve Twente 2004

Manifestatie Proeftuin Twente
opdracht Kunstvereniging Diepenheim & SKOR
Ism Ton Matton, Peter de Ruyter , Ronald van de Bron

14 mobiele laboratoria, ieder onder leiding van een beeldend kunstenaar of ander type onafhankelijk denker onderzochten de identiteit van een van de Twentse gemeenten. De resultaten vormden de basis voor 3 ontwerpteams die een scenario ontwierpen van wat nu te doen om in 2030 een herkenbaar Twente te kunnen zien. In Erve Twente wordt de nadruk gelegd op wisselende en overlappende netwerken als drager van en ontwikkelaar van identiteit. Het folkloristische noaberschap krijgt een moderne variant waarin de economische en sociale krachten van de regio die de vormgeving van het landschap bepalen zeg-recht verleend wordt op verschillende Zegplaatsen in het landschap.

Getijden 2009-2010

In het noorden van Groningen zet een samenwerkingsverband van regionale initiatieven en de SKOR een programma op dat probeert aan kunst een bijdrage te laten leveren aan de ontsluiting van geheimen en mogelijkheden van een nationaal landschap.

Middag-Humsterland is een nationaal landschap omdat het een zeer leesbaar landschap is, een landschap dat is ontstaan uit een intrinsieke verwevenheid van geologische processen en menselijk handelen. Die dynamische ontwikkeling is tot stilstand gekomen in de vijftiger jaren waardoor de economische waarde is gedaald en het gebied aantrekkelijk werd voor nieuwvestiging van bedrijven en wonen zonder binding met de ontstaansgeschiedenis van het landschap. Deze herontwikkeling is zo succesvol dat het de leesbaarheid bedreigt. De uitdaging ligt in het op elkaar afstemmen van het landschap van de oude processen op de nieuwe vormen van bewonen en bewerken. Bewustwording en creatieve/inventieve oplossingen zijn nodig en daarvoor is een intensieve interdisciplinaire samenwerking nodig waar behalve de kunsten en wetenschappen met name bewoners en bedrijven een rol in spelen. Een inspirerende samenwerking die het tij zo niet keert dan toch weet te beheersen.

Hunting Grounds 2002

Natuur in de USA – natuur in Europa

In twee periodes van ieder een half jaar is in Seattle gewerkt aan Hunting Grounds, een digitale collectie waarin de reiziger kan (ver)dwalen. Essentieel is de kijk op de relatie tussen natuur en cultuur, met de mens als noodzakelijk en problematisch draaipunt. Deelnemer en buitenstaander. Tegelijkertijd betrokkene en criticaster. Hunting Gronds bouwt voort op werk van Myron Eels (1843-1907), een dominee, schrijver en amateur antropoloog. Eels maakten een inventarisatie van de natuurlijke producten die gebruikt werden door de Indianen rondom de Puget Sound. Zijn lijsten zijn het vertrekpunt geweest voor de zoektocht in hetzelfde gebied in 1996 en 2001.

IJdijken: aanscherpen van het geheugen 2007

Aanscherpen van het geheugen is het tweede deel van de Belvédère studie naar de Noordelijke en Zuidelijke IJdijken in opdracht van een samenwerkingsverband van 14 gemeenten, drie waterschappen en de Provincie Noord Holland. Deel 1 was vooral een inventarisatie van de dijken en wat er cultuurhistorisch en maatschappelijk rondom speelt. In dit tweede deel werden concrete voorstellen gedaan die vooral de beleefbaarheid van de IJdijken vergroten. In de afsluitende samenvatting van het werkboek wordt een aanbeveling gedaan hoe de IJdijken ook in de toekomst kunnen worden ervaren als de handtekening van een gebied.

De ideeën zouden niet zo zijn ontwikkeld als hier gepresenteerd zonder de input van bAH i.s.m. met Rob van Leeuwen (ROBI), en H+N+S. Deze bureaus hebben respectievelijk de Noordelijke en Zuidelijke IJdijken in deze fase vooral gereedschappen ontwikkeld die de dijken fysiek sterker in het krachtenveld van de Ruimtelijke Ordening plaatsen. Het proces is communicatief begeleid door bureau De Stad en inhoudelijk door een klankbordgroep bestaande uit Maarten Kloos (Arcam), Dennis Moet (PARK-idlab), Leo Platvoet, Gerard van de Ven (UvA).

Helemaal achterin het rapport vind u de samenvatting In het licht van de Toekomst met de strekking die in alle concrete voorstellen samen tot uitdrukking komt.

IJdijken: een dijk van een dijk/ Vinger aan de dijk 2005-2007

Opdracht diverse gemeenten en waterschappen en provincie Noord Holland, penvoerder DRO Amsterdam (Belvedere-project)
I.s.m. Bureau H+N+S, bAH, Jeroen Saris communicatie, Ytsma Project Communicatie

De IJdijken vertellen over meer dan 600 jaar bewoningsgeschiedenis waarin water een bedreiging vormde waartegen de mens zich beschermde middels dijken, gemalen, stuwen en sluizen. Veranderingen in dit defensieve systeem, in de landbouw en snelle industrialisatie en verstedelijking hebben de verhalen die de dijk vertelt veranderd en ten dele al doen verstommen.

In drie fases werd een behoud door ontwikkeling reddingsoperatie uitgevoerd. Fase 1: Verstoeling en Schouw. Wie doet wat in deze breed samengestelde groep + wat is er gebeurd met de IJdijken, wat is nog herkenbaar? Fase 2: Zeevang. Observaties en infiltraties, zoeken naar openingen om de bewustwording van de bestaansredenen van de IJdijken toen, nu en in de toekomst te verdiepen en te verbreden. Fase 3: Dijkpalen. Het markeren van behoud door ontwikkeling in duidelijke richtlijnen waar de beleidsmakers, bewoners en gebruikers van de IJdijken met verbeeldingskracht mee verder kunnen.

Meer informatie op www.ijdijken.nl

IJdijken: SCHOUW 2006

M4 INCORPORATION 2008-2009

A participatory critical review: GOODBYE HIERARCHY, HELLO IDENTITY
Commissioned by SAFLE on behalf of The Welsh government and OveAarup

This critical review of the design of the New M4 motorway south of Newport, Wales (GB) is done in a participatory way. It is an INVITATION to integrative thinking. Central issues discussed are the legibility/readability of the landscape as is, leading to the conclusion that READABILITY needs VIEW. The next step involves looking into the changing culture in the motorway zone, and to attempt to forecast and examine the impact on the future landscape that the motorway will make on the landscape.

The complementary step of having a VIEW from the road is how about the VIEW at the road. Going through these steps it became clear that in this sensitive area of the Levels it is of great importance to work towards an integrative design: a road that shows it knows it is part of a landscape of a different scale.
An integrative design process with a common vision based on VIEW and Cultural History will make it necessary to take an extra step for some structures and locations. The structural works like bridge, overpasses and railway line crossings need to be designed up until the level at which construction becomes sober and pure architecture. The add-ons like sound barriers, wind baffles, fences, communication boxes and sign gantries deserve the same level of attention as the over-all projects needs. The series of twelve WTAs (Water treatment Areas) offer an excellent opportunity to show the projects sensitivity to the fragile water management system of the Levels, and to the archaeological evidence in the area. The eastern connection between existing M4 and the relief road will involve a giant cut through the hills, when done properly it can become a positive dramatic experience. For these extra efforts it would be best to work with people with experience of creative industrial design and landscape art with clear briefs on how to contribute to the final design.

Download het volledige Engelstalige rapport.

MUIZENGAATJE 1997-2001

i.s.m. Q.S. Serafijn, Hans Snoek, Maarten van Wesemael
Opdrachtgever: CBK-Rotterdam/Deelgemeente Noord

Een opdracht van het CBK Rotterdam en Deelgemeente Noord om bij te dragen aan verbetering stadsinrichting rondom kruising A20 en Bergweg: de poort van Noord. In samenwerking met Q.S. Serafijn, Hans Snoek en Maarten van Wesemael.
In de voorstellen wordt ingegaan op ecologie, openbaarvervoer, verkeerstromen en vooral de monumentale kwaliteiten van het stadsviaduct van de A4 met de Bergweg. De kunstenaars werken met de openbare ruimte. Bestaande plannen voor een riooloverstort zijn ruimtelijk beeldend versterkt (in uitvoering), en de kunstenaars stellen een tweetal vervolgopdrachten voor waarin kunst nadrukkelijker het voortouw neemt in streven naar verantwoordelijkheid nemen voor restruimten: bussenplein – in ontwerp -; restruimten – officiële start 1 juli 2000.
Een eerste kleine publicatie van het plan is uitgegeven door Deelgemeente Noord, een tweede meeromvattende publicatie is onderweg (CBK Rotterdam).

N201 Natuur compensatie Bovenkerkerpolder 2008-2010

opdracht: Provincie Noord-Holland
i.s.m. Henk Volkers

Een provinciale weg zal worden verlegd om Uithoorn te passeren in plaats van het centrum te splijten met een weg die gevaarlijk is om over te steken. De nieuwe weg zal door open polderland lopen, belangrijk gebied voor weidevogels. Ter compensatie voor het verlies van habitat moet nieuwe natuur aangelegd worden in de restruimte tussen nieuwe weg en bestaande Hollandse dijk. Extra vraag is om ruimte te scheppen voor retentie met de eis dat het bijdraagt aan verbetering van de waterkwaliteit.
Het concept van het ontwerp thematiseert de ontmoeting van de krachten rondom het gebied en de intrinsieke kwaliteiten daarvan. De verkaveling is opvallend en van cultuurhistorisch belang. The reden voor deze verkaveling ligt in de manier waarop de mens zich vestigde in natte veengebieden. Het natuurlijke karakter van dit landschap is nat, bemost, moerassig. In het ontwerp is het begrip compensatie zelf opgepakt: schaamte tegenover toegankelijkheid (verborgen kijkpunt huiskamerbrug), en welk cultureel idee over natuur de huidige weides op zal volgen met hun voor de biodiversiteit bewezen waarde: (her)definiëren van natuur is vooral het opnieuw plaatsen van de cultuur.

N322 Momentum 2008

In opdracht van Provincie Gelderland.
Coördinatie Hermelinde van Xanten voor CBKG.

Al jaren als gevaarlijk punt bekend kan eindelijk een aanpassing gemaakt worden, omdat in het kader van Ruimte voor de Rivier de waterstaatkundige oorzaak van het gevaarlijke punt in de weg opgeheven kan worden. Het gaat om een cultuurhistorisch zeer gevoelige locatie, die ook nog eens een hoge ecologische waarde heeft. In een absoluut perfect georchestreerd integraal ontwerpproces ontstaat een beeld dat recht doet aan orientatie in lokale ruimte en tijd. Een beeld dat uiteindelijk na geo-fysisch onderzoek onderuit wordt gehaald. De ondergrond is te slap om voor een redelijk bedrag veiligheid en ontsluiting van cultureel erfgoed op deze plek te combineren.

N359 Rakelings 2010

Krantenbericht over de N359: Horizontaal kijken naar weg Leeuwarden-Lemmer. De midlifecrisis nadert voor de weg Leeuwarden-Lemmer. Download hieronder het artikel (pdf).

Krantenbericht over de N359: Horizontaal kijken naar weg Leeuwarden-Lemmer. De midlifecrisis nadert voor de weg Leeuwarden-Lemmer. Download hieronder het artikel (pdf).

Horizontaal kijken naar weg Leeuwarden-LemmerHorizontaal kijken naar weg Leeuwarden-Lemmer (278 kB)

NM-miniatures: sixteen 1-2 minute video’s 2004-2005

Bijdrage aan Cross References
Een serie korte observaties van het landschap van noordelijk New Mexico en de omgang met water in dit woestijnlandschap. Een aantal van de miniaturen zijn registraties van kleinschalige ingrepen in het landschap die culturele verhoudingen met water exploreert tussen water als wolf, droogte als gekmakend, water redt levens.

Bekijk de video’s:
Desert
Horizon
Intimacy
Motion

OERIJ Voorbij het Verleden 2004

Opdracht Provincie NH, afdeling culturele planologie
Ism Gerco de Ruijter, Ton van Vliet, Peter de Ruyter

In de archeologie werd het duidelijk dat vele vondsten in Noord Holland een samenhang vertoonden die verband houdt met de dynamische landschapsgeschiedenis van het (dubbelzijdig) estuarium van het OerIJ. In het huidige landschap zijn nog kreekrestanten zichtbaar, dijken langs het deel dat het langst is open gebleven, en op subtiele hoogtekaarten is de hoofdgeul herkenbaar. Hoe landschap en archeologische schatten te beschermen in een gebied waar zoveel claims op ruimte en gebruik van de ruimte liggen. In een uitgebreide visuele studie wordt het huidige landschap gekoppeld aan haar (recente) geologische ontstaansgeschiedenis, en hoe onze cultuur daarin wortelt en nog op voortborduurt. Aanvullend in teksten en schetsen worden voor belangrijke claims in hoofdlijnen benaderingen voorgesteld uitgaande van behoud en ontwikkeling op basis van de culturele en natuurlijke geschiedenis. Het rapport kan gedrukt besteld worden bij de Provincie Noord-Holland, afdeling Culturele planologie, of U kunt Voorbij het Verleden op beeldschermresolutie ophalen van deze site.

ORIENTARIUM Nieuw Hoornwijk 2000-2005

opdracht: Rijksbouwmeester
Ism Kees Kaan (architect Claus en Kaan Architecten), Aleks Droog (landschapsarchitect, PARKLAAN )

Een dwaaltuin met barokke trekjes bij een groot gebouw. Geen landgoed uit de 17e eeuw, maar de nieuwbouw van het Nederlands Forensisch Instituut: een baken langs de snelweg ontworpen door de architect Kees Kaan. Samen met de landschapsarchitect Aleks Droog van bureau PARKLAAN is met in het achterhoofd de oude landhuizen als Hoornwijk. langs de Vliet de buitenruimte vormgegeven.
Door de tijd heen onthult zich het beeld in tijd en ruimte. Het ontwerp legt een schaduw van de identiteit van het gebouw (haar gebruikers) over een veld. Door gebruik van rijke en arme grond groeit er door de TIJD een tekening uit het veld in verschillende kruiden: een icoon voor forensisch ONDERZO EK (de vingerafdruk) op subtiele wijze toegepast, afhankelijk van seizoenen, maairegime en gebruik. In het veld een aantal MARKERINGEN van de TYPICA die ieder eigen SPOREN aangeven. Op het veld een boomweide in drie variëteiten van een boomsoort, geplant op een streng rooster, als beeld voor het GRID van de WETENSCHAP.

Osmose 2003-2004

Cargo, Almere (NL) en CBAT, Cardiff (UK).

Wederzijdse doordringing van natuur en cultuur in 6 fotowerken. Osmose is een proces van selectieve uitwisseling door een semi-poreuze wand. Het is een voedingssysteem voor plantencellen, het overdragen van zouten is belangrijk voor het voortbestaan en groeien van een cel. Het is een essentieel proces voor zowel primitieve als complexe levensvormen. In het werk van Van Westen is ook een osmotisch proces te onderscheiden, een uitwisseling van verleden en heden, van natuur en cultuur. Hij is steeds op zoek of de essentie van een bepaald tijdperk ook in het landschap doorschemert en definieert het belang hiervan voor de ontwikkeling van onze globale beschaving.”

Osmose is een compositie van geluiden uit steden, kerken en de natuur. Luister naar de soundscape (2722′?):

  • Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Wiard Sterk, director CBAT The Arts & Regenerations Agency, Cardiff, Wales UK cargo-zw

Portret van de Rijssenervallei

Recreatieve knoop met puinwaaier/esker en watertafel

Terra Incognita – Apeldoorn/Zuidbroek 2005

In Terra Incognita stond niet het eindbeeld, maar de uitnodiging centraal. De randen stonden vast, en binnen deze begrenzing kon het onbekende groeien in dialoog met de begrenzing. Het verlangen naar wat komen ging werd gevoed door het afscheid. Afscheid van een boerenlandschap, afscheid van de Tannhauser flats, afscheid van diersoorten als de patrijs, uilen, hazen, voor wie de ruimte te klein werd, maar ook de uitnodiging aan de vleermuissoorten knaagdieren, amfibieën, steeds vormgegeven door het water de ruimte de geven.

De reiziger steekt het gebied dwars door, een tocht door het onbekende. De reiziger neemt zichzelf mee, is aan thuis gebonden door herinneringen en gewoontes, maar heeft een open oog voor nieuwe beelden, geluiden, geuren. Ik wilde de zintuiglijke beleving aanspreken, ben op zoek gegaan naar het scheppen van de condities waarin vragen konden groeien, en reizigers goede verstaanders werden. De grens tussen zintuiglijke en intellectuele beleving mag wegvallen in het landschap dat een portret is van onze cultuur.

Het concept van de Groene wig in de nieuwe wijk Zuidbroek (Apeldoorn) is een opeenvolging van drie zones van west naar oost: aansluitend op de 70er jaren wijk Zevenhuizen Tabula Rasa, overgaand in het Palimpsest dat wordt gedefinieerd door de landerijen van het buurtschap Dommeweg, en dan grenzend aan het autonome landschap van de snelweg de zone Terra Incognita waar water DE vormende kracht van het landschap is. De hele noordrand van de Groene Wig was voornamelijk dichte woningbouw, en aan de zuidkant vonden we een dunnere bebouwing, chiquer, groener. Vanuit de dichter bebouwde noordzijde staken woongebouwen en voorzieningen het park in, aan de zuidkant heerste ook in het park meer rust met als kern de bebouwing op het smeltwaterduintje van de Dommeweg.

Het ontwerpprincipe was de drie hoofdzones steeds iets in elkaar over te laten lopen, een principe dat binnen ieder deelgebied opnieuw toegepast kon worden. Tegenstellingen werden niet benadrukt, maar op elkaar betrokken. Het ging niet om zichtlijnen die punten met elkaar verbonden, maar om verhaallijnen die zich nog verder konden ontwikkelen.

Voorlopig ontwerp in samenwerking met Linda Hooijer, met dank aan Jos van Nuenen, Ank Bleeker, Gerrit Vosselman, Ed Joosten Buunk, en Jan van IJzendoorn, Lia Gieling.

Twijfelvelden 2008

door: Jeroen van Westen en Julian Scaff

De ontwerpopgave Stallen in het Landschap heeft als doel om innovatieve en creatieve ontwerpen voor stallen te ontwikkelen, met daarbij aandacht voor duurzaamheid, welzijn van mens, dier en milieu, bedrijfsvoering en inrichting van het landschap. Twaalf beeldend kunstenaars en (landschaps)architecten zijn gevraagd te onderzoeken of een andere zo men wil betere inpassing van stallen in het landschap mogelijk is. De ontwerpopgave is vooral gericht op het exterieur van de stal en de inpassing van het veehouderijbedrijf in de omgeving. Door op een creatieve, vrije manier te kijken naar de architectuur en de inpassing daarvan in het landschap worden vernieuwende concepten gegenereerd, die als inspiratiebron kunnen dienen voor nieuwe ontwikkelingen.’?

In reactie op de vraag om na te denken over hoe intensieve varkenshouderijen architectonisch ingepast kunnen worden in een LOG (=LandbouwOnwtikkelingsGebied) kunnen we niet anders dan twijfel zaaien. In Twijfelvelden grijpen we de dramatische ervaringen van de afgelopen10 jaar aan (MKZ, varkenspest, BSE, vogelpest) om na te denken over herijking van hoe mens en dier en landschap met elkaar samenhangen. Hoe ver zijn we weg gegroeid van een zichtbare band met het landschap? Of architectuur het middel is om de emotioneel verbroken relatie te herstellen vragen we ons af? Architectuur kan hier makkelijk misverstaan kan worden als de mantel der liefde.

Volledige gedachtegang in de publicatie TWIJFELVELDEN (download).

In opdracht van BKKC, LTO Brabant, en Provincie Brabant

Publicatie ‘Stallen in het Landschap’ (te downloaden)
Het inspiratieboek is (zolang de voorraad strekt) verkrijgbaar bij het BKKC tegen porto- en ‘?¬ 5,- administratiekosten. Stuur een mail naar secretariaat@bkkc.nl met uw naam en adresgevens.

Wachten op vogels 2008

Michael Pestel (USA) en Jeroen van Westen (NL) zijn gevraagd om vanuit de door Ton Matton in Hoogvliet aangelegde klimaattuin – waar in afwachting van de klimaatverandering tropische gewassen gekweekt worden – onderzoek te doen naar de veranderingen in de vogelbevolking van Rijnmond. In hun onderzoek (volgens het model van de participerende observatie) concentreerden zij zich op drie vogelsoorten: de veranderende merel, de uitwijkende roek, en de oprukkende halsbandparkiet. De roeken zochten ze in de Europoort, de merel tussen de rijtjeshuizen in Hoogvliet en de halsbandparkieten in Overschie. Muzikant Pestel liet zich inspireren door geluiden. Landschapskunstenaar Van Westen keek meer naar de leefomgeving van de vogels. Filmmaker Julian registreerde hun onderzoek.

Het experimentele verslag van hun onderzoek vond plaats in het Natuurhistorisch museum Rotterdam. Speciaal voor deze gelegenheid had het museum aan houders van tropische zangvogels gevraagd om hun vogels mee te nemen, zodat Pestel met ze kon communiceren te midden van de beelden, publiek en film. Twee leden van de Surinaamse vogelvereniging Euromast gaven gehoor aan de oproep: ze brachten twee twa-twas (Oryzoborus crassirostris) en een picolet (Oryzoborus angolensis) mee.

Water-NM: a 15 minutes video 2005

Bijdrage aan Cross References

Een bewegend schilderij waar de gang van het water in de High Desert gevolgd wordt van de toppen van de bergen via de mesas naar de steden in de hoogvlakte. Boven water, onder water, in beeld en geluid, verstild en dynamisch.

WATERBLAD – De Wendel, Wierden 2008-2010

Landschap – waterschap/natuur – cultuur
Waterschappen starten met de overgang van versneld afvoeren naar vasthouden (vertragen) van een nieuwe verhaallijn in onze cultuurhistorie. Het waterschap Regge en Dinkel bouwt mee aan een nieuw landschap, een landschap dat leesbaar is als een boek over onze cultuurhistorie, het landschap als kunstwerk. Het werk wil bijdragen aan denken over onze culturele verschuiving van heersen over de natuur naar werken met de natuur.

De wegen vormen samen een voor mensen ontoegankelijk theater. Het publiek rijdt boven- of onderlangs het speelveld waarin de Wendel een strakke, culturele, meander volgt tussen lage ‘terpen’ en ringvormige ‘kades’. Als het regent in het stroomgebied van de Wendel, en het water 10 cm stijgt, dan springt het water in de door de kades gevormde schalen een meter omhoog. Eens in de 25 jaar kan het hele gebied tot de rand gevuld zijn, dan zijn nog net punten en ringen zichtbaar. Twee keer per jaar ‘maait’ een kudde schapen het hele Waterblad.

Het volledige ontwerp van dit dynamische landschapskunstwerk kan worden gedownload.
Jeroen van Westen & Henk Volkers DO februari 2009

De plankritiek in de Blauwe Kamer kan ook worden gedownload.

In opdracht van Waterschap Regge en Dinkel, oktober 2008-2009, in uitvoering, oplevering in 2010.

WERKGEHEUGEN – Omzoom Zaanstad/Noorderwelf 2008

In het Strategisch Groen Project Tussen IJ en Z is de Omzoom een deelproject. De Omzoom is een onderdeel van de VINEX locaties in het noordelijk deel van de Assendelverpolder. Links en rechts van het dorpslint van Assendelft, groeit aansluitend aan de zuidrand van Krommenie een drietal nieuwe wijken, van oost naar west: Waterrijk, Parkrijk en Kreekrijk. Samen zijn deze delen ontwikkeld onder de naam Noorderwelf.

Bij de opzet van de opdracht Omzoom binnen het Strategisch Groenproject Saendelft hebben Provincie Noord-Holland en Gemeente Zaanstad besloten om DLG te vragen ontwerp en uitvoering te begeleiden. De opdracht werd verstrekt aan Vista landscape and urban design. Door de afdeling Culturele Planologie van de Provincie is in goed overleg kunstenaar Jeroen van Westen toegevoegd aan het ontwerpteam. In het ontwerpteam: de DLG, Gemeente Zaanstad, en het Hoogheemraadschap Hollands
Noorderkwartier en Recreatie Noord-Holland. Omdat er al twee eerdere plannen gestrand zijn was de opdracht het ontwerp in een interactief proces tot stand te brengen. Dit houdt in regelmatig contact met een klankbordgroep en enkele bewonersavonden. Deze overlegrondes worden geleid door Jeroen Dierks.

Tijdens het proces werd duidelijk dat er grensoverschrijdend gekeken moest worden, letterlijk, om het ontwerp sterk te vervlechten met de Kilzone, met het toekomstige Nationaal Landschap De Stelling, en met de nog te ontwerpen VINAC-locatie Kreekrijk. Behalve dit georganiseerde overleg met het gebied is gekozen om nadrukkelijk persoonlijk in overleg te treden met belangengroepen en bijzondere bewoners om dieper op het landschap in te gaan.

WWW.RESTRUIMTEN.NL 1999-2001

opdracht: CBK Rotterdam en VROM

Daar waar grootschalige infrastructuur over de jaren heen gebundeld is ontstaan restruimten tussen de aders. Waneer de stad daar tegenaan groeit, ontstaan in deze restruimten infectueuze plekken. Ook echter vinden er kleinschalige initiatieven onderdak waarvoor nergens anders in een stad plaats is. Naar aanleiding van een analyse gemaakt voor de opdracht MUIZENGAATJE hebben de kunstenaars Q.S. Serafijn, Hans Snoek en Jeroen van Westen voorgesteld een nader onderzoek op te zetten naar deze bestuurlijke en stedelijke restruimten om zwakke plekken en potenties bloot te leggen. Eerste invalshoek daarvoor was ‘risiconatuur in de restruimten’, maar inmiddels uitgebreid tot een sociaal, stedelijk en cultureel onderzoek van de restruimten tussen A20, spoorlijn R’dam Utrecht, en Noorderkanaal van Tergbregse Plein tot Kleinpolderplein. Voorbeeldstatus StIR 1999 (VROM)

www.waterkader.nl 2001

manifestatie Kunstestafette ZH, Zoetermeer, opdracht Het KUNSTGEBOUW en Gemeente Zoetermeer

In het kader van Kunstestafette georganiseerd vanuit het KUNSTGEBOUW, provincie Zuid-Holland, kwam de opdracht te zoeken naar nieuwe wegen voor communicatie met/over het landschap. Door de Gemeente Zoetermeer werd deze vraag toegespitst tot: vergroten gevoeligheid voor cultuurhistorie met speciale aandacht voor de Hildam, een nu verdwenen 17e eeuwse overtoom in de vinexlocatie Oosterheem. Er is ruimte gegeven tot verruiming van de opdracht tot voorstellen voor nadere invulling van de nieuwe wijk.
Een nieuwe wijk in Zoetermeer is geen nieuws, het oorspronkelijke dorp is overgroeid met nieuwbouwwijken, en altijd volgens de laatste mode. Wie weet nog dat hij in een polder woont? Iedere planologische ingreep hier begint met water, en, blijft afhankelijk van waterbeheer. Oosterheem is de nieuwste wijk van Zoetermeer en toont dat er ook mode is in waterbeheer. De waterschapskundige geschiedenis wordt als wezenlijk culturele structuur opgevat, van waaruit het huidige ontwerp kritisch wordt bezien en voorzien van kanttekeningen in de vorm van beeldende voorstellen, zoals de polderkamer.

Polderkamer
In de polder waar nog weinig bouwactiviteit te zien is, zal een woonwijk verrijzen. Op een landweggetje staat over een dam (verbinding) in een sloot (barrière/verbinding) een zwarte container: een barrière. Aan de lange zijkanten grote openingen (‘ramen’) met uitzicht op het water, tenminste wanneer je in de container zou zitten. Overdag gaat deze open aan beide kopse kanten, er staan stoelen in. De barrière wordt een verbinding. Hier worden een week lang ‘gesprekken’ gevoerd met het landschap, met de mensen in het landschap, met toekomstige bewoners. In woorden, beelden, geluiden.